Έχουμε συχνά αναφερθεί στην ΑΜΗ, μια ορμόνη τα επίπεδα της οποίας στο αίμα, συχνά χρησιμοποιούνται ως δείκτης των αποθεμάτων των ωοθηκών. Ωστόσο, λαθεμένα πολλές φορές, η ΑΜΗ έχει καταλήξει να αποτελεί ‘’προβλεπτικό δείκτη γονιμότητας’’ της γυναίκας, αν και καταδεικνύεται από μελέτες ότι δεν έχει αξία στην πρόβλεψη της πιθανότητας αυτόματης (χωρίς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή) σύλληψης. Από την άλλη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα επίπεδα της ΑΜΗ σε γυναίκες με ενδομητρίωση ωοθήκης (ενδομητρίωμα ή σοκολατοειδή κύστη), καθώς κάποιες μελέτες καταδεικνύουν χαμηλότερα επίπεδα ΑΜΗ, καθώς και ταχύτερη πτώση των επιπέδων, σε σύγκριση με γυναίκες χωρίς ενδομητρίωση.
Υπάρχει, όμως, κάποια συσχέτιση ανάμεσα στο μέγεθος του ενδομητριώματος και τα επίπεδα της ΑΜΗ; Λογικά, όσο πιο μεγάλο είναι το ενδομητρίωμα, θα περιμέναμε η AMH να είναι και πιο χαμηλή. Αυτό θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα του πιεστικού φαινομένου από ένα μεγάλο ενδομητρίωμα στον παρακείμενο υγιή ιστό της ωοθήκης, όσο και αυτής καθαυτής της υπάρχουσας φλεγμονής που, πιθανότατα, είναι πιο ΄΄προχωρημένη΄΄ σε μεγαλύτερα ενδομητριώματα.
Παραδόξως, μια πρόσφατη μελέτη βρήκε το αντίθετο! Ασθενείς με μεγαλύτερα ενδομητριώματα είχαν υψηλότερα επίπεδα ΑΜΗ. Στη διατομεακή (cross-sectional) αυτή μελέτη από το Ιράν (doi: https://doi.org/10.1038/s41598-026-51256-w), οι ερευνητές συμπεριέλαβαν 210 ασθενείς με υπογονιμότητα, εκ των οποίων οι 150 είχαν ενδομητρίωση στη 1 ή και τις 2 ωοθήκες και οι 60 είχαν ανδρικό παράγοντα υπογονιμότητας (χωρίς διεγνωσμένη ενδομητρίωση). Αν και οι ασθενείς με ενδομητρίωση είχαν ελαφρώς χαμηλότερα επίπεδα ΑΜΗ σε σχέση με εκείνες χωρίς διεγνωσμένη ενδομητρίωση, η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Ωστόσο, στην ομάδα των ασθενών με ενδομητρίωση, τα επίπεδα ήταν σημαντικά υψηλότερα σε αυτές με μεγάλα ενδομητριώματα (άνω των 5 εκατοστών) σε σύγκριση με εκείνες με μικρότερα ενδομητρίωματα (<3 εκατοστών). Μάλιστα, στη στατιστική ανάλυση, το μέγεθος του ενδομητριώματος ήταν ανεξάρτητος προβλεπτικός δείκτης για τα επίπεδα της ΑΜΗ.
Μάλιστα, τα ευρήματα αυτά δεν είναι τα μοναδικά στη βιβλιογραφία που υποστηρίζουν την παράδοξη αυτή σχέση. Συγκεκριμένα, δύο παλαιότερες Γαλλικές μελέτες παρατήρησης είχαν αναφέρει αντίστοιχα ευρήματα: Οι Marcellin et al. (doi: 10.1016/j.fertnstert.2019.01.013) βρήκαν πως τα επίπεδα της ΑΜΗ αυξάνονται όσο αυξάνει το μέγεθος του ενδομητριώματος. Αντίστοιχα, οι Roman et al. (doi: 10.1016/j.rbmo.2020.09.008) παρατήρησαν πως τα προεγχειρητικά επίπεδα της ΑΜΗ ήταν υψηλότερα σε γυναίκες με ενδομητρίωμα άνω των 6 εκατοστών.
Αλλά πώς θα ήταν δυνατόν να εξηγηθούν αυτά τα ευρήματα; Αν και μια προφανής εξήγηση δεν είναι εύκολο να δοθεί, κάποιες πιθανές θεωρίες είναι οι ακόλουθες: πιθανόν να σχετίζεται με την αυξημένη αγγείωση που παρατηρείται σε μεγάλα ενδομητριώματα η οποία, με τη σειρά της, οδηγεί σε αυξημένη απορρόφηση της παραγόμενης ΑΜΗ στη συστηματική κυκλοφορία. Επίσης, με βάση μια μελέτη από τους Kitajima et al., τα κύτταρα από το τοίχωμα της ενδομητριωσικής κύστης παρουσιάζουν ιστολογικές ομοιότητες με τα κοκκιώδη κύτταρα (granulosa cells) της ωοθήκης, τα οποία παράγουν την ΑΜΗ. Τέλος, οι συγγραφείς αναγνωρίζουν την ύπαρξη πιθανού selection bias (‘’μεροληψία επιλογής’’) στο δείγμα τους, μιας και ασθενείς με μεγάλα ενδομητριώματα και χαμηλή αποθέματα ωοθηκών είναι πιο πιθανό να είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση νωρίτερα, με αποτέλεσμα να συμπεριλήφθηκαν στη μελέτη αυτή μόνο ασθενείς με υψηλότερα αποθέματα ωοθηκών.
Αν και ξεκάθαρα συμπεράσματα δεν μπορούν να εξαχθούν λόγω της φύσης της μελέτης (διατομεακή), τον κίνδυνο selection bias και το γεγονός ότι ο αριθμός ασθενών με ενδομητρίωμα > 5 εκατοστά ήταν μικρός, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ερμηνεία της ΑΜΗ σε μεγαλύτερα ενδομητριώματα χρειάζεται προσοχή και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια ικανοποιητική ΑΜΗ αντανακλά φυσιολογικά αποθέματα ωοθηκών που μας καθησυχάζουν. Αντίθετα, η τελική απόφαση για τη διαχείριση της υπογονιμότητας σε αυτά τα περιστατικά πρέπει να είναι πολυποαραγοντική, με τα επίπεδα της ΑΜΗ να αποτελούν ένα, μόνον, κομμάτι του συνολικού ‘’παζλ΄΄. Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι περαιτέρω μελέτες είναι απαραίτητες για να επιβεβαιώσουν ή να απορρίψουν αυτό το εύρημα, αλλά και να ξεκαθαρίσουν τη σημασία του ευρήματος στα αποτελέσματα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.