Ενδομητρίωση Κοιλιακού Τοιχώματος

Όταν μιλάμε για ενδομητρίωση, συνήθως σκεφτόμαστε την γυναικεία πύελο: τις ωοθήκες, το περιτόναιο, το έντερο ή την ουροδόχο κύστη. Η νόσος, όμως, μπορεί να εμφανιστεί και σε πιο «απρόσμενα» σημεία. Ένα από αυτά είναι το κοιλιακό τοίχωμα της ασθενούς. Πρόκειται για μια εντόπιση της ενδομητρίωσης, η οποία συχνά διαγιγνώσκεται με μεγάλη καθυστέρηση, καθώς οι ασθενείς συνήθως απευθύνονται αρχικά σε γενικό χειρουργό ή δερματολόγο με την υποψία «κήλης» ή «λιπώματος».

Τι είναι η ενδομητρίωση κοιλιακού τοιχώματος;

Ως ενδομητρίωση κοιλιακού τοιχώματος ορίζεται η παρουσία ιστού παρόμοιου με το ενδομήτριο (τον ιστό που επενδύει το εσωτερικό της μήτρας) στο υποδόριο λίπος ή/και στους μύες του κοιλιακού τοιχώματος, δηλαδή έξω από την περιτοναϊκή κοιλότητα¹. Όπως και η ενδομητρίωση της πυέλου, ο ιστός αυτός επηρεάζεται από τις ορμονικές αλλαγές του κύκλου και, γι’ αυτό, τα συμπτώματα συχνά επιδεινώνονται κατά την περίοδο της γυναίκας.

Πού εμφανίζεται;

Στην ουλή της καισαρικής τομής. Είναι η πιο συχνή εντόπιση. Σε μια μεγάλη ανασκόπηση 445 περιστατικών, το 57% σχετιζόταν με προηγούμενη καισαρική τομή και το 11% με υστερεκτομή². Η συχνότητα της νόσου μετά από καισαρική εκτιμάται από 0,03% έως περίπου 1%³.
Σε ουλές άλλων επεμβάσεων. Σπανιότερα, μετά από υστερεκτομή, λαπαροσκόπηση (στα σημεία εισόδου των λαπαροσκοπικών εργαλείων) ή άλλες γυναικολογικές επεμβάσεις¹.
Στον ομφαλό. Η ενδομητρίωση του ομφαλού (γνωστή και ως «οζίδιο του Villar») αντιστοιχεί περίπου στο 20% των περιπτώσεων ενδομητρίωσης κοιλιακού τοιχώματος. Ενδιαφέρον είναι ότι σε περίπου δύο στις τρεις περιπτώσεις εμφανίζεται χωρίς να έχει προηγηθεί κάποιο χειρουργείο⁴.
Στη βουβωνική χώρα. Μπορεί να μοιάζει με βουβωνοκήλη. Εμφανίζεται κυρίως στη δεξιά πλευρά⁵.

Γιατί συμβαίνει;

Όταν η νόσος εμφανίζεται σε ουλή προηγούμενου χειρουργείου, η επικρατέστερη εξήγηση είναι ότι κύτταρα του ενδομητρίου «μεταφέρονται» στο τραύμα κατά τη διάρκεια της επέμβασης και εμφυτεύονται εκεί. Δεν είναι, ωστόσο, πλήρως κατανοητό γιατί αυτό συμβαίνει σε κάποιες γυναίκες και όχι σε άλλες³. Όταν εμφανίζεται χωρίς προηγούμενο χειρουργείο (για παράδειγμα στον ομφαλό), πιθανότατα ενοχοποιούνται οι ίδιοι μηχανισμοί που ευθύνονται και για την ενδομητρίωση της πυέλου⁴.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Το πιο χαρακτηριστικό εύρημα είναι ένα ψηλαφητό, επώδυνο οζίδιο κοντά ή πάνω στην ουλή. Στην ανασκόπηση των 445 περιστατικών που προαναφέραμε:

το 96% των ασθενών είχε ψηλαφητή μάζα,
το 87% ανέφερε πόνο,
μόνο το 57% είχε συμπτώματα που σχετίζονταν σαφώς με την περίοδο².

Με άλλα λόγια, σχεδόν μία στις δύο ασθενείς δεν έχει τον «τυπικό» κυκλικό πόνο, κάτι που δυσκολεύει τη διάγνωση. Τα συμπτώματα εμφανίζονται κατά μέσο όρο 3–4 χρόνια μετά την επέμβαση², αλλά μπορεί να εμφανιστούν και πολλά χρόνια αργότερα⁶. Στον ομφαλό, το οζίδιο μπορεί να έχει μπλε-μωβ χροιά και να αιμορραγεί κατά την περίοδο.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Το ιστορικό (προηγούμενη καισαρική ή άλλη επέμβαση, πόνος και/ή ψηλαφητή μάζα που επιδεινώνεται στην περίοδο) και η κλινική εξέταση θέτουν την υποψία. Το υπερηχογράφημα του κοιλιακού τοιχώματος είναι συνήθως η πρώτη εξέταση: η βλάβη εμφανίζεται ως ένα συμπαγές οζίδιο με ακανόνιστα όρια, ενώ η πίεση με την κεφαλή του υπερήχου προκαλεί χαρακτηριστικά πόνο⁷. Η μαγνητική τομογραφία βοηθά να εκτιμηθεί πόσο βαθιά φτάνει η βλάβη (για παράδειγμα, αν διηθεί τους μύες ή την περιτονία), κάτι πολύ σημαντικό για τον σχεδιασμό του χειρουργείου.

Εξίσου σημαντικό: η ενδομητρίωση του κοιλιακού τοιχώματος μπορεί να συνυπάρχει με ενδομητρίωση της πυέλου, αλλά όχι πάντα. Σε κάποιες σειρές ασθενών, αυτό αφορά περίπου μία στις τρεις γυναίκες, ιδίως όταν η βλάβη βρίσκεται στον ομφαλό και δεν έχει προηγηθεί χειρουργείο⁸. Γι’ αυτό, ο έλεγχος θα πρέπει να περιλαμβάνει και εξειδικευμένο διακολπικό υπερηχογράφημα για αποκλεισμό/διάγνωση πυελικής ενδομητρίωσης.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Φαρμακευτική αγωγή. Τα ορμονικά σκευάσματα μπορεί να ανακουφίσουν προσωρινά τον πόνο, όμως δεν εξαφανίζουν τη βλάβη και τα συμπτώματα συνήθως επανέρχονται με τη διακοπή τους. Τα δεδομένα για τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά τους είναι περιορισμένα⁴.

Χειρουργική αφαίρεση. Αποτελεί τη θεραπεία εκλογής. Η βλάβη αφαιρείται ολόκληρη, με ένα όριο υγιούς ιστού γύρω της. Με την πλήρη αφαίρεση, η ίαση ξεπερνά το 95% και ο κίνδυνος υποτροπής είναι χαμηλός². Όταν η ενδομητρίωση διηθεί την περιτονία των κοιλιακών μυών ή/και τους κοιλιακούς μυς, μπορεί να χρειαστεί η τοποθέτηση πλέγματος για την αποκατάσταση του τοιχώματος και την μείωση εμφάνισης μετεγχειρητικής κήλης. Αυτό συμβαίνει, συνήθως, σε μικρό ποσοστό των ασθενών⁶. Σε κάθε περίπτωση, η σωστή προεγχειρητική απεικόνιση και ο σχεδιασμός είναι το κλειδί για την πλήρη αφαίρεση.

Νεότερες, μη χειρουργικές μέθοδοι. Τα τελευταία χρόνια μελετώνται τεχνικές όπως η διαδερμική κρυοκαταστροφή (κατάψυξη της βλάβης μέσω βελόνας, υπό απεικονιστική καθοδήγηση) και η εστιασμένη υπερηχοθεραπεία υψηλής έντασης (HIFU). Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, όμως προέρχονται από μικρές, αναδρομικές μελέτες και χρειάζονται περισσότερα δεδομένα πριν θεωρηθούν ισοδύναμες με τη χειρουργική⁹.

Υπάρχει κίνδυνος κακοήθειας;

Η κακοήθης εξαλλαγή της ενδομητρίωσης του κοιλιακού τοιχώματος είναι εξαιρετικά σπάνια. Σε συστηματική ανασκόπηση, το σύνολο των περιστατικών που έχουν περιγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία δεν ξεπερνούσε τα 50¹⁰. Ωστόσο, ένα οζίδιο σε ουλή που μεγαλώνει γρήγορα, ιδιαίτερα πολλά χρόνια μετά την επέμβαση, χρήζει επείγουσας διερεύνησης και αφαίρεσης.

Μπορεί να προληφθεί;

Έχουν προταθεί απλά μέτρα κατά τη διάρκεια της καισαρικής ή άλλων επεμβάσεων, όπως η προστασία και ο καθαρισμός του τραύματος πριν από τη σύγκλειση και η χρήση καθαρών εργαλείων για τη συρραφή του κοιλιακού τοιχώματος. Η αποτελεσματικότητά τους, όμως, δεν έχει τεκμηριωθεί σε μεγάλες μελέτες³.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;

Απευθυνθείτε σε γυναικολόγο με εμπειρία στην ενδομητρίωση αν παρατηρήσετε:

έναν επώδυνο όζο κοντά ή πάνω στην ουλή της καισαρικής ή άλλης επέμβασης,
πόνο ή διόγκωση στην ουλή που επιδεινώνεται κατά την περίοδο,
οζίδιο στον ομφαλό που πονά ή αιμορραγεί κατά την περίοδο,
διόγκωση στη βουβωνική χώρα που μεταβάλλεται με τον κύκλο.

Αν πάσχετε από ενδομητρίωση ή έχετε κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας. Με επικεφαλής τον γυναικολόγο-χειρουργό ενδομητρίωσης Δρ. Γρηγοριάδη Γεώργιο, διαθέτουμε μια πλήρως καταρτισμένη ομάδα επαγγελματιών υγείας, έτοιμη να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε εντόπιση ενδομητρίωσης, από τις απλούστερες έως και τις πιο απαιτητικές.

Η ενδομητρίωση είναι συχνή… ενημερώσου!

Αναφορές

Gruber TM, Lange K, Ebeling GS, Henrich W, Mechsner S. Scar endometriosis, a form of abdominal wall endometriosis – a neglected obstetrical complication? Arch Gynecol Obstet. 2024. doi:10.1007/s00404-024-07834-2
Horton JD, DeZee KJ, Ahnfeldt EP, Wagner M. Abdominal wall endometriosis: a surgeon’s perspective and review of 445 cases. Am J Surg. 2008;196(2):207-212.
Zhang P, Sun Y, Zhang C, et al. Cesarean scar endometriosis: presentation of 198 cases and literature review. BMC Womens Health. 2019;19:14. doi:10.1186/s12905-019-0711-8
Dridi D, et al. Umbilical endometriosis: a systematic literature review and pathogenic theory proposal. J Clin Med. 2022;11(4):995. doi:10.3390/jcm11040995
Dalkalitsis A, Salta S, Tsakiridis I, et al. Inguinal endometriosis: a systematic review. Taiwan J Obstet Gynecol. 2022;61(1):24-33.
Ecker AM, Donnellan NM, Shepherd JP, Lee TT. Abdominal wall endometriosis: 12 years of experience at a large academic institution. Am J Obstet Gynecol. 2014;211(4):363.e1-5.
Savelli L, Manuzzi L, Di Donato N, et al. Endometriosis of the abdominal wall: ultrasonographic and Doppler characteristics. Ultrasound Obstet Gynecol. 2012;39(3):336-340.
Marras S, Pluchino N, Petignat P, et al. Abdominal wall endometriosis: an 11-year retrospective observational cohort study. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol X. 2019;4:100096.
Bodard S, Razakamanantsoa L, Geevarghese R, et al. Percutaneous cryoablation of abdominal wall endometriosis: a systematic literature review of safety and efficacy. Insights Imaging. 2024;15:282.
Liu G, Ren F, et al. Malignant transformation of abdominal wall endometriosis: a systematic review of the epidemiology, diagnosis, treatment, and outcomes. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2021. doi:10.1016/j.ejogrb.2021.08.006